Chúa Bói Then được mệnh danh là Tổ của dòng Bói Then của đồng bào Tày Nùng.

Tổ Bói Đệ Tam là ai?

Đó chính là Chúa Then ngự giá trên tòa sơn trang, cảnh núi rừng xanh ngát, nơi thượng ngàn tụ khí linh thiêng. Chúa Bà được coi là Tổ Then, khi về ngự đồng, Chúa Bà thường vận trang phục áo đen chàm vạt ngắn, trang sức kiềng bạc đen khảm nạm ngọc lam. Chúa Then thường ngự trên thạch bàn, ngày ngày tu luyện khiến cho đến cả quỷ cũng sợ uy linh của Ngài, một đời làm phúc cứu dân, bao nhiêu nghiệp chướng xoay vần hóa không, hành nghề tạo phúc muôn đời nhớ ơn.

Đối dân tộc Nùng thờ Chúa Then trên rừng núi cũng giống như tín ngưỡng thờ các vị Chúa Sơn Trang. Chúa Then hành nghề tạo phúc, nhiều dòng họ thờ gọi Chúa Bà là Then Then Tổ (kế tử truyền tôn), Then còn có nghĩa khác là thiên binh thiên tướng, vị thần tiên ở cõi trời. Tín ngưỡng thờ Chúa Then được giữ gìn qua nhiều dòng và có rất nhiều nơi thờ Chúa Then. Chúa Then là vị nhân thần nằm trong tục thờ Tam Tứ Phủ. Ngài có năm sinh năm hóa và con cháu của Ngài vẫn đang tiếp tục hành nghề.

Bản Văn Tổ Bói Đệ Tam

Đền thờ Chúa Then được ít người biết đến, xin trích một đoạn văn về Tổ Bói Đệ Tam như sau:

Thỉnh mời tiên chúa bói thenNguyên xưa giá ngự một tòa sơn trangVốn xưa sinh Thánh trên ngànVân Phong, Tĩnh Túc tiên nàng giáng sinhCao Bằng hiển ứng anh linhMán, Mường các bộ phụng tình làm tôiCảnh sơn lâm rừng xanh ngan ngátCửa thượng ngàn tụ khí trung linhCó phen biến tướng hiện hìnhChúa bà giáng thế lập nghề hát thenChúa mặc áo đen chàm vạt ngắnKiềng bạc đem khảm nạm ngọc lamCao bằng chúa ngự thạch bànTay cầm đàn Tính hát vang núi rừng

Trên rừng cấm ngày ngày tu luyệnCó phép tiên tà quỷ sợ uyLinh xà hổ phục tâu quỳMuôn loài muông thú đều thì phục côngMiền sơn động chúa ngồi đàn hátĐàn âm dương gọi hồn thế nhânMột đời làm phúc cứu dânBao nhiêu nghiệt chướng xoay vần hóa khôngThổ mán mường đồng thì phục đứcNgười tày nùng chúa thì độ choChúa truyền đệ tử chớ loHành nghề tạo phúc muôn đời nhớ ơnThường dạo cạnh sơn cùng bích thủyChúa băng rừng thăm thú động tiênSướng ca một cảnh thiên nhiênHai nàng thị nữ khăn miên theo hầuVấn khăn chàm tay đeo vòng bạcRẽ đường ngôi mườn mượt tóc mâyHây hây vành nguyệt vơi đầyĐáng thanh đáng lịch vẻ đầy khuôn trăngDáng tiên chúa cô hằng yểu điệuBước khoan thai nhẹ gót lên nonDù cho nước chảy đá mònThương đồng chẳng quản dù còn bao xaChúa về đồng muôn nhà kính phụcNét hây hây mắt tựa sao xaChúa tiên linh ứng hay làGảy đàn non nước khúc ca chiêu hồnCân đàn then âm dương thấu tỏLai giáng về ngọn cỏ chân mâyHôm nay tụ họp về đâyVề nghe câu hát làm tôi chúa bàLàm tôi chúa đồng gia hưng thịnhĐể cho đời nức tiếng thơm danhRồi mai chọn lấy ngày lànhĐàn tràng thiết lập cung nghinh chúa bà.